√Ėrl√∂g √≠slenskra laxastofna eru n√ļ √≠ h√∂ndum al√ĺingismanna


                 √Ėrl√∂g √≠slenskra laxastofna                   eru n√ļ √≠ h√∂ndum al√ĺingismanna

                                J√≥hannes Sturlaugsson

        Grein sem birtist √≠ vef√ļtg√°fu Fr√©ttabla√įsins 31. ma√≠ 2019

    Greinin var send √° alla al√ĺingismenn 31. ma√≠ og aftur 12. j√ļn√≠

 

Vir√įing √≠slenskra r√°√įamanna vi√į n√°tt√ļru landsins √° a√į vera sj√°lfs√∂g√į en ekki valkr√¶f dygg√į. Gera ver√įur √ĺ√° kr√∂fu til r√°√įamanna a√į √ĺeir s√Ĺni n√°tt√ļru √ćslands a√į minnsta kosti s√∂mu vir√įingu og rekstri √ĺeirra fyrirt√¶kja sem stunda sj√≥kv√≠aeldi h√©r vi√į land. Fr√≥√įlegt er a√į horfa upp √° √ĺ√° sta√įreynd a√į √ĺau fyrirt√¶ki eru me√įh√∂ndlu√į eins og √ĺar fari sprotafyrirt√¶ki sem √ĺr√¶√įi √≠ rekstri s√≠num brautir n√Ĺsk√∂punar en ekki a√į √ĺar fari gamalgr√≥in erlend st√≥rfyrirt√¶ki sem hafa stunda√į sl√≠kt eldi um langan aldur. St√≥rfyrirt√¶ki sem √≠ s√≠nu f√∂√įurlandi √ĺykir e√įlilegt a√į borga fullt ver√į fyrir eldisleyfi, √ļttektir og eftirlit en h√©rlendis ver√įur a√į sl√° √≠ p√ļkk me√į skattf√© almennings svo √∂ruggt s√© a√į eigendurnir missi ekki √ļr svefn. St√≥rfyrirt√¶ki sem √≠ eigin f√∂√įurlandi st√¶ra sig af √ĺv√≠ a√į tileinka s√©r √°byrgar eldisa√įfer√įir sem eru a√į ry√įja s√©r til r√ļms - st√≥rfyrirt√¶ki sem h√©rlendis eru h√¶st√°n√¶g√į me√į a√į notast vi√į √≥√°byrgt eldi √≠ opnum sj√≥kv√≠um. A√įfer√įafr√¶√įi sem felur √≠ s√©r erf√įabl√∂ndun √≠slenskra laxastofna fr√° hendi norsk√¶tta√įra eldislaxa √ļr sj√≥kv√≠um og einnig aff√∂ll n√°tt√ļrlegra laxa og g√∂ngusilunga fyrir tilstilli laxal√ļsar sem runnin er √ļr √ĺeim kv√≠um.

√Ā n√¶stli√įnum √°rum hefur me√į fulltingi stj√≥rnvalda veri√į byggt upp eldi √° laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um. √ěa√į hefur veri√į gert √°n √ĺess a√į e√įlileg krafa hafi veri√į ger√į um a√į lagaumhverfi√į trygg√įi svo sem unnt v√¶ri a√į s√° i√įna√įur gengi ekki √° tilvistargrundv√∂ll n√°tt√ļrulega stofna lax og g√∂ngusilungs. √ć lj√≥si √ĺess hef√įi m√°tt halda a√į lagafrumvarp √ĺa√į sem n√ļ er √≠ me√įf√∂rum Al√ĺingis (√ěingskjal 1060 - 647. m√°l), sem marka skal starfsumhverfi laxeldis √≠ opnum sj√≥kv√≠um, hef√įi sj√°lfkrafa fali√į √≠ s√©r a√į √ĺar yr√įu trygg√įar svo sem ver√įa m√¶tti var√ļ√įarr√°√įstafanir gagnvart n√°tt√ļrunni sem s√° i√įna√įur vegur svo mj√∂g a√į - en svo var ekki. √ěann 20. ma√≠ birti  atvinnuveganefnd Al√ĺingis, sem s√©r um loka√ļtf√¶rslu frumvarpsins eftir a√į umsagnir hafa borist, breytingartill√∂gur meirihluta nefndarinnar vi√į frumvarpi√į. √ě√¶r √°herslur sem √ĺar birtust sta√įfesta hve skammt var gengi√į til a√į tryggja tilvistarr√©tt √≠slenskra laxastofna. Vegna √ĺessa √ĺ√° er deginum lj√≥sara a√į eina f√¶ra lei√įin til a√į ganga fr√° nau√įsynlegum breytingum √° frumvarpinu er s√ļ a√į fresta afgrei√įslu √ĺess til n√¶sta √ĺings. √ěannig er h√¶gt a√į koma √≠ veg fyrir a√į √ĺ√¶r mj√∂g svo alvarlegu brotalamir sem er a√į finna √≠ frumvarpinu ver√įi innlima√įar √≠ lagaumhverfi fiskeldis me√į tilheyrandi ska√įa fyrir √≠slenska laxastofna √° landsv√≠su sem og g√∂ngusilungsstofna n√¶st eldissv√¶√įunum. Nokku√į sem myndi me√į sk√Ĺrum h√¶tti ganga √≠ berh√∂gg vi√į √ĺ√° √°byrgu n√°tt√ļrurvernd sem √ćslendingar hafa kennt sig vi√į, og er √≠ reynd skylt a√į sinna me√į tilliti til √ĺeirra laga sem √ĺeir hafa undirgengist. Ef ekki er brug√įist vi√į me√į endurb√≥tum √° frumvarpinu √ĺ√° munu berskjalda√įir laxastofnar hverfa snemmhendis af sj√≥narsvi√įinu - og l√≠kt og saga sj√≥kv√≠aeldis √° Atlantshafslaxi s√Ĺnir, √ĺ√° munu einnig st√≥r sk√∂r√į ver√įa h√∂ggvin √≠ ra√įir annarra h√©rlendra laxastofna fari svo sem horfir.                                               
S√≠√įustu fj√∂gur √°r hefur greinarh√∂fundur vakta√į √°hrif sj√≥kv√≠aeldis √° lax- og sj√≥birtingsstofna √≠ √ĺremur √°m √≠ Arnarfir√įi. √ě√¶r ranns√≥knir m√∂rku√įu jafnframt upphaf √ĺess h√©rlendis a√į fylgst v√¶ri √°r fr√° √°ri me√į √°standi fiskistofna √≠ √°m √≠ n√¶sta n√°grenni eldis √° laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um. Greinarh√∂fundur var fyrstur til a√į benda opinberlega √° √ĺ√° alvarlegu galla sem er a√į finna √≠ n√ļgildandi √°h√¶ttumati Hafranns√≥knastofnunar √° erf√įabl√∂ndun sem n√ļ liggur fyrir a√į l√∂gfesta. Auk √ĺess benti √©g opinberlega √° √ĺ√° miklu h√¶ttu sem felst √≠ √ĺv√≠ a√į breg√įast √≠ engu vi√į tilvistarvanda lax- og g√∂ngusilungsstofna n√¶st sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įunum vegna laxal√ļsar og fisksj√ļkd√≥ma.                                                                                        
Sj√≥kv√≠aeldi er umhverfis√≥gn                              Ska√įann sem sj√≥kv√≠aeldi√į veldur √° l√≠fr√≠kinu √ĺarf a√į l√°gmarka me√į √ĺv√≠ a√į b√¶ta lagaumgj√∂r√įina og √ĺv√≠ er eina f√¶ra lei√įin s√ļ a√į fresta afgrei√įslu frumvarpsins til n√¶sta √ĺings. Ef meirihluti r√°√įamanna n√ļ um stundir b√¶ri fulla vir√įingu fyrir tilvist √≠slenskra laxastofna, √ĺ√° v√¶ri n√ļ veri√į a√į vinna a√į √°√¶tlunum um hvernig  eldi √°  laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um h√©r vi√į land yr√įi aflagt √° n√¶stu √°rum og √≠ sta√įinn eing√∂ngu byggt upp laxeldi sem bygg√įi √° √°byrgum eldisa√įfer√įum. √ěess √≠ sta√į eru √°form um auki√į eldi √° laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um √ĺr√°tt fyrir a√į r√°√įamenn viti a√į sl√≠kur v√∂xtur √ĺess i√įna√įur eykur √° h√¶ttuna sem sl√≠kum rekstri fylgir gagnvart  laxastofnum og fleiri √ĺ√°ttum l√≠fr√≠kisins. √ěv√≠ er b√¶√įi e√įlilegt og nau√įsynlegt a√į gera r√≠kar kr√∂fur til stj√≥rnvalda um a√į gengi√į s√© fr√° tilheyrandi lagaumgj√∂r√į og r√≠kisforsj√° √ĺessa m√°laflokks me√į √ĺeim h√¶tti a√į l√≠fr√≠kinu sem gengi√į er √° me√į √ĺessum i√įna√įi s√© s√Ĺnd s√≥masamleg vir√įing. √ěa√į gera Al√ĺingismenn ekki me√į √ĺv√≠ a√į sam√ĺykkja lagafrumvarp √ĺar sem haldi√į skal √°fram a√į auka eldi √° laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um h√©r vi√į land √°n √ĺess a√į til sta√įar s√© n√¶gilega √°byrg laga- og eftirlitsumgj√∂r√į, sem og tilsvarandi vi√įurl√∂g √ĺegar eldisa√įilar fara √ļt af sporinu √≠ eldi s√≠nu. N√ļ erum vi√į einfaldlega komin √° √ĺann sta√į a√į st√∂√įva ver√įur frekari uppbyggingu √ĺar til skilvirkt √°h√¶ttumat liggur fyrir var√įandi erf√įabl√∂ndun en einnig √°h√¶ttumat fyrir laxal√ļs og sj√ļkd√≥ma sem n√ļ er ekki til sta√įar. √Āsamt tilheyrandi vi√įbrag√įs√°√¶tlunum √≠ varnarskyni me√į hli√įsj√≥n af √ĺeim mismunandi svi√įsmyndum n√°tt√ļruv√°r sem reynsla annarra √ĺj√≥√įa kennir okkur a√į muni koma til.                                                                                                     
Frestun lagafrumvarpsins er eina lei√įin              Berskjalda√įir laxastofnar l√≠kt og sm√°ir stofnar n√¶st sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įunum eru √≠ br√°√įri h√¶ttu ef umr√¶tt lagafrumvarp ver√įur sam√ĺykkt. Enda eru √ĺeir stofnar og a√įrir sm√°ir e√įa l√≠tt nytja√įir laxastofnar ekki einu sinni teknir inn √≠ √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar; l√≠kt og tilvistarr√©ttur √ĺeirra s√© enginn. Me√į frestun √° afgrei√įslu frumvarpsins gefst f√¶ri √° √ĺv√≠ a√į koma √≠ veg fyrir l√∂gfestingu √° st√≥rg√∂llu√įu n√ļgildandi √°h√¶ttumati Hafranns√≥knastofnunar, en √ĺa√į s√∂mdu Ragnar J√≥hannsson svi√įsstj√≥ri fiskeldis- og fiskr√¶ktarsvi√įs Hafranns√≥knastofnunar; Sigur√įur Gu√įj√≥nsson forstj√≥ri Hafranns√≥knastofnunar og me√įh√∂fundar √ĺeirra af fiskeldissvi√įi Hafranns√≥knastofnunar. Umr√¶tt √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar hefur √ĺann tilgang a√į meta l√≠klega erf√įabl√∂ndun fr√° hendi norsk√¶tta√įra eldislaxa √ļr sj√≥kv√≠um og √°kvar√įar ennfremur √ĺr√∂skuldsgildi h√¶ttumarka √ĺeirrar erf√įabl√∂ndunar. Me√į √ĺv√≠ a√į fresta afgrei√įslu frumvarpsins gefst f√¶ri √° a√į uppf√¶ra √°h√¶ttumati√į. √ěannig ver√įur m√∂gulegt a√į tryggja a√į √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar taki ekki einungis til laxastofna sem nytja√įir eru √≠ tilteknum m√¶li, sem fellur a√į smekk h√∂funda √°h√¶ttumatsins, heldur n√°i √ĺa√į til allra √≠slenskra laxastofna. Einnig gefst f√¶ri √° √ĺv√≠ a√į koma √≠ veg fyrir a√į √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar vanmeti √°fram √°h√¶ttuna af erf√įabl√∂nduninni me√į √ĺv√≠ a√į uppf√¶ra √ĺa√į me√į markt√¶kari g√∂gnum sem auglj√≥st er a√į n√Ĺta skuli √≠ √ĺv√≠ sambandi. √ěar er um √ĺa√į a√į r√¶√įa annarsvegar a√į nota √≠slensk g√∂gn yfir flakk laxa fr√° n√°tt√ļrulegu klaki vi√į vinnslu √°h√¶ttumats erf√įabl√∂ndunar, en √ĺa√į er margfalt minna (<1%) en √ĺa√į flakk laxa sem erlendu vi√įmi√įin sem √ĺr√∂skuldsgildi h√¶ttumarka n√ļgildandi √°h√¶ttumats segja til um (4%). Hinsvegar er √ĺar um a√į r√¶√įa √ĺ√° auglj√≥su kr√∂fu a√į vinnsla √°h√¶ttumatsins taki tillit til √ĺeirrar sta√įreyndar a√į erf√įabl√∂ndun runnin fr√° norsk√¶ttu√įum eldisl√∂xum felur √≠ s√©r meiri √°h√¶ttu √° √ĺv√≠ a√į stofnger√į tiltekins laxastofns ri√įlist en ef erf√įabl√∂ndunin er runninn fr√° n√°tt√ļrulegum √≠slenskum fl√∂kkul√∂xum. Jafnframt gefur frestun √° afgrei√įslu frumvarpsins t√¶kif√¶ri √° a√į koma √≠ veg fyrir fyrirhuga√įa skipun samr√°√įsnefndar, sem hefur einungis eitt tilgreint hlutverk; a√į fjalla um √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar √°n √ĺess a√į nokkur skilyr√įi s√©u ger√į um a√į vi√įkomandi nefndarmenn hafi faglegan bakgrunn sem tryggi a√į √ĺeir hafi forsendur til a√į fjalla um sl√≠k m√°l til gagns. Af sama mei√įi √ĺ√° veitir frestun √° afgrei√įslu frumvarpsins, t√¶kif√¶ri til a√į fella burtu √°kv√¶√įi √ĺess efnis a√į sj√°var√ļtvegs- og landb√ļna√įarr√°√įherra geti einhli√įa neita√į uppf√¶rslu √°h√¶ttumats, hugnist honum uppf√¶rslan ekki. √ěa√į a√į koma √≠ veg fyrir sl√≠ka r√°√įst√∂fun er s√©rlega mikilv√¶gt, ekki s√≠st me√į hli√įsj√≥n af √ĺv√≠ hve √≥bur√įugt n√ļgildandi √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar er - √°h√¶ttumat sem tekur einungis til √ļtvalinna laxastofna. Frestun √° afgrei√įslu frumvarpsins gefur f√¶ri √° √ĺv√≠ a√į koma √° f√≥t fj√∂lskipa√įri nefnd √≥h√°√įra s√©rfr√¶√įinga sem sinni s√≠virku faglegu eftirliti me√į uppf√¶rslu √°h√¶ttumats erf√įabl√∂ndunar √° me√įan eldi √≠ opnum sj√≥kv√≠um er leyft, √≠ sta√į √ĺess a√į r√°√įherra skipi 3 a√įila til a√į sko√įa √ĺau m√°l sem skila eiga √°liti s√≠nu eftir 1 √°r. Sl√≠kt faglegt eftirlit myndi einnig √≠ lj√≥si a√įdragandans fela √≠ s√©r a√į sl√≠k fagnefnd myndi √° grunni √ļttekta fylgjast me√į √ĺv√≠ hvernig  Hafranns√≥knastofnun vinnur √°h√¶ttumati√į. Frestun √° afgrei√įslu lagafrumvarps √ĺessa myndi einnig gefa f√¶ri √° a√į tryggja s√≠virkt eftirlit me√į √°hrifum laxal√ļsar og sj√ļkd√≥mum hj√° n√°tt√ļrulegum stofnum laxfiska sem rekja m√° til sj√≥kv√≠aeldis. Mi√įa√į vi√į √ĺau miklu og neikv√¶√įu √°hrif sem √ĺessir √°hrifa√ĺ√¶ttir hafa √° n√°tt√ļrulega stofna laxfiska einkum n√¶st sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įunum, √ĺ√° er me√į √≥l√≠kindum a√į laxl√ļsarvandinn s√© √≠ frumvarpinu afgreiddur me√į v√≠sun √≠ regluger√į sem r√°√įherra skuli einhvern t√≠ma setja er byggja skuli sem fyrr √° eftirliti rekstrara√įila me√į eigin eldislaxi - en eftirlit me√į √°hrifunum √° n√°tt√ļrulega stofna laxfiska s√© √°fram ekkert.
H√©r ver√įa talin upp 3 grundvallaratri√įi (1-3) sem umr√¶tt lagafrumvarp tekur ekki √°byrgt tillit til, enda √ĺ√≥tt √ĺau gangi gegn heilbrig√įi og tilvist √≠slenskra laxastofna sem og g√∂ngusilungsstofna √° sj√≥vkv√≠aeldissv√¶√įunum. Framsetning lagafrumvarpsins fr√° hendi r√°√įuneyti Sj√°var√ļtvegs- og landb√ļna√įarr√°√įherra og s√≠√įan atvinnuveganefndar Al√ĺingis vitnar um √ĺ√° sta√įreynd. Enda √ĺ√≥tt greinarh√∂fundur hafi sent √≠tarlega r√∂kstuddar √°bendingar um alvarleika √ĺessara brotalama frumvarpsins til r√°√įuneytisins √ĺegar dr√∂g √ĺess l√°gu fyrir og s√≠√įan enn frekari g√∂gn √≠treka√į til atvinnuveganefndar Al√ĺingis. Breytingartill√∂gur atvinnuveganefndar Al√ĺingis sta√įfesta a√į √≠ sta√į √ĺess a√į ganga √≠ √ĺa√į a√į tryggja a√į lagafrumvarpi√į innihaldi skilvirk √ļrr√¶√įi til varnar √ĺeim n√°tt√ļrulegum stofnum laxfiska sem vi√į s√∂gu koma, √ĺ√° er v√≠sa√į til √ĺess a√į √ĺau nau√įsynlegu √ļrlausnarefna ver√įi afgreidd s√≠√įar af a√įilum sem r√°√įherra skipar. √Ān √ĺess √ĺ√≥ a√į settir s√©u fyrirvarar um nau√įsyn √ĺess a√į umfang eldis √° laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um ver√įi ekki auki√į √° me√įan √ĺau m√°l eru √≥afgreidd.                                                                  
1 - Gildandi √°h√¶ttumat er f√∂lsk v√∂rn            N√ļgildandi √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar sem frumvarpi√į skal l√∂gfesta er f√∂lsk v√∂rn √ĺv√≠ √ĺa√į gagnast ekki minnstu og berskj√∂ldu√įustu laxastofnunum og vanmetur st√≥rlega √°h√¶ttuna af erf√įabl√∂ndun √° landsv√≠su. Eldislaxar sleppa √ļr sj√≥kv√≠um √≠ r√©ttu hlutfalli vi√į √ĺa√į magn sem ali√į er hverju sinni og hluti √ĺeirra laxa gengur √≠  √°r og taka √ĺ√°tt √≠ hrygningunni me√į √≠slenskum l√∂xum. √Āh√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar er √¶tla√į a√į kortleggja √ĺ√° √°h√¶ttu gagnvart √≠slenskum laxastofnum svo h√¶gt s√© a√į √°kvar√įa eldismagn me√į hli√įsj√≥n af √ĺv√≠ a√į erf√įabl√∂ndunin fari ekki upp fyrir tiltekin h√¶ttum√∂rk. √Āri√į 2017 birti Hafranns√≥knastofnun sl√≠kt √°h√¶ttumat sem enn gildir. √ěa√į √°h√¶ttumat skal n√ļ l√∂gfesta √≥breytt √≠ √∂llum a√įalatri√įum enda √ĺ√≥tt √ĺa√į feli √≠ s√©r st√≥rkostlegt vanmat √° √°h√¶ttunni sem √≠slenskum laxastofnum stafar af erf√įbl√∂ndun vi√į norsk√¶tta√įa eldislaxa, l√≠kt og undirrita√įur og fleiri hafa √≠treka√į bent formlega √°. √ďtr√ļlegt er a√į horfa upp √° √ĺ√° sta√įreynd a√į gildandi √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar sem undanskilur meira en helming af laxastofnum landsins, √ĺ.m.t. berskjalda√įa laxastofna sem eru runnir √ļr √°m n√¶st sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įunum, skuli enn vera til umfj√∂llunar eins og √ĺa√į meti √≠ reynd √° jafnr√¶√įisgrunni √°h√¶ttuna af erf√įabl√∂ndun eldislaxa √ļr sj√≥kv√≠um fyrir alla villta laxastofna landsins. Spurningunni um √ĺa√į hva√į f√©kk l√≠ffr√¶√įimennta√įa s√©rfr√¶√įinga til a√į mismuna me√į √ĺessum h√¶tti laxastofnum landsins hefur enn ekki veri√į svara√į. Verra er a√į ekki stendur til a√į hvika fr√° √ĺeirri mismunun √°h√¶ttumatsins l√≠kt og endurspegla√įist √≠ ums√∂gn Hafranns√≥knastofnunar fr√° 10. apr√≠l s√≠√įastli√įnum til √örskur√įarnefndar um umhverfis- og au√įlindam√°l. √ć √ĺeirri ums√∂gn var fjalla√į um atri√įi sem grundv√∂llu√į voru √° √°h√¶ttumati erf√įabl√∂ndunar me√į hli√įsj√≥n af tilteknum √°m - og framsetningin √ĺar s√Ĺndi me√įal annars a√į hinn sm√°i laxastofn sem F√≠fusta√įadals√° √≠ Arnarfir√įi f√≥strar √ĺ√≥tti √ĺess ekki ver√įur a√į vera tekinn til umfj√∂llunar. √ěa√į a√į ums√∂gnin var √°n nokkurra fyrirvara var s√©rlega eftirtektarver√į, enda gallar √°h√¶ttumats √∂llum kunnir og √ĺv√≠ e√įlilegt a√į geta √ĺeirra ef vilji var til √ĺess af h√°lfu Hafranns√≥knastofnunar. Me√į hli√įsj√≥n af √ĺessu er lj√≥st a√į af h√°lfu Hafranns√≥knastofnunar √ĺ√° er ekki liti√į til √ĺess a√į taka alla laxastofna landsins inn √≠ √°h√¶ttumati√į. √ěar √° me√įal √ĺ√° sm√¶stu og berskj√∂ldu√įustu sem eru n√¶st sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įunum, l√≠kt og F√≠fusta√įadals√° er d√¶mi um. Ekki frekar en a√į vilji er til √ĺess hj√° Hafranns√≥knastofnun a√į uppf√¶ra √°h√¶ttumati√į m.t.t. annarra uppl√Ĺsinga sem var√įa grunnvirkni √ĺess mats me√į hli√įsj√≥n af br√Ĺnni nau√įsyn √ĺess a√į nota √≠slensk g√∂gn yfir flakk laxa fr√° n√°tt√ļrulegu klaki og a√į taka tillits til norsks uppruna eldislaxanna √≠ √°h√¶ttumatinu. Til samans √ĺ√° veldur √ĺetta √ĺv√≠ a√į √°h√¶tta erf√įabl√∂ndunar er st√≥rlega vanmetin √° landsv√≠su.                                                              
2 - Banv√¶n laxal√ļs berst √ļr eldi                                      Laxal√ļs sem runnin er fr√° sj√≥kv√≠aeldi hefur gr√≠√įarlega neikv√¶√į √°hrif √° heilbrig√įi og l√≠fsl√≠kur laxa og g√∂ngusilunga √ļr √°m n√¶st sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įunum. Umr√¶tt lagafrumvarp tekur ekkert tillit til √ĺeirrar sta√įreyndar a√į l√≠fsl√≠kur laxa og g√∂ngusilunga af stofnum √ļr √°m √≠ n√°grenni sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įa eru st√≥rlega skertar vegna laxal√ļsar sem runnin er fr√° eldislaxi √ļr sj√≥kv√≠unum. Um √ĺa√į vitnar fyrirhugu√į innlei√įing lagaumgjar√įar sj√≥kv√≠aeldis √° laxi √ĺar sem engin krafa er um a√į fyrir hendi s√© s√≠virkt √°h√¶ttumat √° √°hrifum laxal√ļsar √° laxa- og g√∂ngusilungsstofna √≠ n√°grenni sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įanna h√©r vi√į land og tilheyrandi vi√įbrag√įs√°√¶tlanir √≠ varnaskyni me√į hli√įsj√≥n af a√įst√¶√įum sem √≥gna munu n√°tt√ļrulegum stofnum √ĺeirra laxfiska.                                                                                  
3 - Fisksj√ļkd√≥mar berast √ļr eldi                                        Reynsla annarra √ĺj√≥√įa kennir okkur a√į fisksj√ļkd√≥mar munu smitast √≠ ra√įir √≠slenska laxastofna fyrir tilstilli sj√≥kv√≠aeldis. N√ļverandi lagafrumvarp innlei√įir lagalega umgj√∂r√į sj√≥kv√≠aeldis √° laxi, √°n √ĺess a√į √ĺar s√© ger√į krafa um √ĺa√į a√į fyrir hendi s√© virkt √°h√¶ttumat √° dreifingu fisksj√ļkd√≥ma fyrir tilstu√įlan sj√≥kv√≠aeldis yfir √≠ n√°tt√ļrulega stofna laxfiska og tilheyrandi vi√įbrag√įs√°√¶tlanir  √≠ varnarskyni.                                                                                           
V√≠ti til varna√įar                                                            S√≠√įustu fj√∂gur √°r (2015-2018) hefur greinarh√∂fundur vakta√į √°hrif sj√≥kv√≠aeldis √° laxa- og sj√≥birtingsstofna √≠ √≠ F√≠fusta√įadals√°, Bakkadals√° og Sel√°rdals√° √≠ Ketild√∂lum √≠ Arnarfir√įi. Ni√įurst√∂√įur √ĺeirra ranns√≥kna s√Ĺna me√į sk√Ĺrum h√¶tti hve √≥r√©ttl√°tt og √≥v√¶gi√į umr√¶tt lagafrumvarp er gagnvart fiskistofnum √ĺeirra √°a vi√į Arnarfj√∂r√į, og annarra √°a sem svipa√į er √°statt um. G√∂gn fr√° ranns√≥knum m√≠num s√Ĺna a√į innstreymi eldislaxa √≠ F√≠fusta√įadals√° er √ĺegar fyrir ofan h√¶ttum√∂rk me√į hli√įsj√≥n af erf√įabl√∂ndun. Jafnframt s√Ĺna g√∂gnin sl√¶mt √°stand sj√≥birtinga √≠ umr√¶ddum √°m √≠ Ketild√∂lum, vegna √°√ĺj√°nar fr√° hendi laxal√ļsar og f√¶kkunar √≠ √ĺeirra r√∂√įum eftir a√į umfang laxeldisins j√≥kst (2017-2018), sem endurspeglar √≥vi√įunandi laxal√ļsarfaraldur √≠ Arnarfir√įi vegna sj√≥kv√≠aeldisins √ĺar. En s√ļ laxal√ļs heggur einnig sk√∂r√į √≠ ra√įir √ĺeirra sm√°u laxastofna sem √ĺarna eiga hlut a√į m√°li. √ěau g√∂gn m√≠n sendi √©g atvinnuveganefnd Al√ĺingis sem hluta af vi√įb√≥tarums√∂gn minni um frumvarpi√į. √ě√¶r sta√įreyndir s√Ĺna √° sk√Ĺran h√°tt √ĺa√į misr√©tti sem felst √≠ √ĺv√≠ ef al√ĺingismenn √°kve√įa a√į sam√ĺykkja frekari v√∂xt sj√≥kv√≠aeldis af √ĺessu tagi, √°n √ĺess a√į s√Ĺna s√≥masamlega vi√įleitni til √ĺess a√į reyna a√į tryggja hag sl√≠kra laxa- og g√∂ngusilungsstofna.                                                                  
Ska√įab√≥taskylda r√≠kisins                                         Eldi √≠ opnum sj√≥kv√≠um er leyft af h√°lfu stj√≥rnvalda, enda √ĺ√≥tt lj√≥st s√© a√į √ĺv√≠ fylgir a√į ve√į eru tekin √≠ heilbrig√įi og tilvistargrundvelli laxastofna og fleiri √ĺ√°tta l√≠fr√≠kis √ćslands. Af √ĺv√≠ lei√įir a√į √°byrg√į stj√≥rnvalda er mikil var√įandi √ĺa√į a√į lagaumgj√∂r√įin  feli ekki √≠ s√©r brotalamir sem fr√≠a eldisa√įilana fr√° √ĺeirri √°byrg√į sem √ĺeir eiga a√į fullu a√į bera var√įandi tilfallandi tj√≥n sem √ĺeir valda √° √≠slensku l√≠fr√≠ki, hvort sem √ĺa√į er t√≠mabundi√į e√įa √≥afturkr√¶ft. √Ā me√įal sl√≠kra galla sem algerlega √≥t√¶kt er a√į s√©u l√∂gfestir, er n√ļgildandi st√≥rgalla√į √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar sem mismunar laxastofnum landsins. Ef af √ĺv√≠ ver√įur √ĺ√° jafngildir √ĺa√į einfaldlega yfirl√Ĺsingu √ĺess efnis a√į fyrst Hafranns√≥knastofnun sem er forsj√°ra√įili stj√≥rnvalda √≠ √ĺessum efnum sj√°i ekki tilefni til a√į taka √°kve√įna laxastofna inn √≠ √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar, √ĺ√° ver√įi ekki h√¶gt a√į gera √ĺ√° kr√∂fu √° hendur eldisa√įilum a√į √ĺeir s√©u √°byrgir komi til √ĺess a√į √ĺeir laxastofnar ver√įi fyrir tj√≥ni vegna eldis √° laxi √≠ sj√≥kv√≠um. Me√į samb√¶rilegum r√∂kum m√° segja a√į h√∂fundar lagafrumvarpsins, og a√į endingu √ĺeir √ĺingmenn sem sam√ĺykkja myndu √ĺa√į √≠ n√ļverandi mynd, v√¶ru a√į einnig √ļtvista √°byrg√į eldisfyrirt√¶kja til r√≠kisins vegna tj√≥ns sem hl√Ĺst √° fiskistofnum vegna laxal√ļsar og sj√ļkd√≥ma sem runnir eru fr√° sj√≥kv√≠aeldi. √ěetta er sagt √≠ lj√≥si √ĺess a√į stj√≥rnv√∂ldum hefur veri√į kynnt s√ļ mikilvirka h√¶tta n√¶st sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įum sem stafar af √ĺv√≠ a√į starfr√¶kja ekki skilvirkt og s√≠virkt √°h√¶ttumat og tilheyrandi ska√įaminnkandi vi√įbrag√įs√°√¶tlanir vegna √ĺeirrar √≥gnar sem n√°tt√ļrulegum laxa- og g√∂ngusilungsstofnum stafar af laxal√ļs og sj√ļkd√≥mum sem runnir eru fr√° sj√≥kv√≠aeldi h√©r vi√į land.                                                                                                                  
Hagsmuna√°rekstrar Hafranns√≥knastofnunar Alltumlykjandi starfsemi Hafranns√≥knastofnunar fyrirgerir hlutleysi hennar og spillir √ĺv√≠ √ļrlausn √°litam√°la er var√įa sj√≥kv√≠aeldi. Lagafrumvarpi√į sem n√ļ er √≠ me√įf√∂rum Al√ĺingis gerir r√°√į fyrir √ĺv√≠ a√į Hafranns√≥knastofnun s√© √°fram altumlykjandi hva√į var√įar sj√≥kv√≠aeldi og √°hrif √ĺess √° n√°tt√ļrulega fiskistofna, allt fr√° mati √° leyfilegu eldismagni, til ranns√≥kna, umsagna og eftirlits. √ěa√į eitt og s√©r a√į sami a√įilinn sj√°i fyrir h√∂nd stj√≥rnvalda um alla √ĺessa √ĺ√¶tti er var√įa b√¶√įi eldislax sj√≥kv√≠anna og n√°tt√ļrulega laxstofna sem √ĺa√į eldi hefur √°hrif √°, felur √≠ s√©r √≥l√≠√įandi hagsmuna√°rekstra. S√ļ a√įfer√įafr√¶√įi felur ekki einungis √≠ s√©r a√į hlutleysi Hafranns√≥knastofnunar er fyrir bor√į bori√į, heldur b√Ĺ√įur einnig upp √° a√į √°litam√°l f√°ist ekki leyst vegna brig√įa sem h√¶gt er a√į bera √° hlutleysi stofnunarinnar. Nokku√į sem mun l√≠klega lei√įa til √ĺess a√į r√≠ki√į skapi s√©r af √ĺeim s√∂kum ska√įab√≥taskyldu algerlega a√į √≥√ĺ√∂rfu.H√©r er vi√į h√¶fi a√į l√≠ta √° hluta √ĺeirra hlutverka Hafranns√≥knastofnunar sem um r√¶√įir. 

 - Hafranns√≥knastofnun  √°kvar√įar √≠ hva√įa m√¶li m√° ala lax √≠ sj√≥kv√≠aeldi.                                                                                                                                                           - Hafranns√≥knastofnun gegnir lykilhlutverki √≠ ranns√≥knum er var√įa sj√≥kv√≠aeldi √° laxi.                                                                                                                      - Hafranns√≥knastofnun gefur ‚Äěhlutlausar‚Äú umsagnir √ĺar sem eigin verk koma   vi√į s√∂gu.                                                                                                                                 - Hafranns√≥knastofnun sinnir eftirliti √° erf√įabl√∂ndun √° ‚Äěhlutlausan‚Äú h√°tt - m.a. √° norsk√¶ttu√įum eldislaxi sem sleppa mun √ļr fyrirhugu√įu sj√≥kv√≠aeldi √ĺeirra.                                        

S√° framgangsm√°ti a√į Hafranns√≥knastofnun gefi umsagnir og sinni eftirliti sem var√įa √ĺeirra eigin st√∂rf er me√į miklum √≥l√≠kindum. √ěv√≠ √ĺar eru s√©rfr√¶√įingar Hafranns√≥knastofnunar fengnir til a√į gefa √≥vilhallt mat um eigin st√∂rf e√įa samstarfsmanna sinna, mat sem aldrei getur or√įi√į anna√į en hlutdr√¶gt. √ěv√≠ Hafranns√≥knastofnun hefur sj√°lf √ļtb√ļi√į a√įfer√įafr√¶√įina sem afmarkar starfsemi fiskeldis √≠ sj√≥kv√≠um sem vi√į s√∂gu kemur me√į einum e√įa √∂√įrum h√¶tti √≠ √°greiningsm√°lum sem √ĺarfnast umsagna um m√∂guleg √°hrif eldisins √° n√°tt√ļrulega laxastofna og a√įra √ĺ√¶tti l√≠fr√≠kisins. Auk √ĺess sem √ĺ√¶r ranns√≥knir e√įa s√° skortur √° ranns√≥knum sem vi√į s√∂gu kemur er einnig √° √ĺeirra sn√¶rum.                                                                                    
Hlutleysi er forsenda fars√¶ldar                              Tryggja √ĺarf hlutleysi √≠ starfsumhverfi sj√≥kv√≠aeldis √° laxi. H√©rlendis hefur f√≥lk vanist √Ĺmsu vegna sm√¶√įar samf√©lagsins var√įandi √ĺa√į a√į opinberir a√įilar gegni mismunandi hlutverkum √≠ senn √ĺar sem hagsmunir fara ekki saman. S√° vettvangur sem h√©r um r√¶√įir felur √≠ s√©r gr√≠√įarlega hagsmuni, sem eru √≠ h√ļfi og √ĺ√° √∂√įru fremur fyrir √≠slenska laxastofna og g√∂ngusilungsstofna. Jafnframt lei√įir n√ļverandi tilh√∂gun til √ĺess a√į sl√°andi hagsmuna√°rekstra er a√į finna √° milli mismunandi hlutverka sem Hafranns√≥knastofnun gegnir og nefnd hafa veri√į. √Āstandi√į mun versna til muna ef svo fer sem horfir a√į frumvarpi√į b√¶ti frekari meinv√∂rpum √≠ starfsumhverfi sj√≥kv√≠aeldis √≠ sta√į √ĺess a√į grei√įa √ļr √ĺeim √≥lestri sem √ĺar er r√≠kjandi me√į tilheyrandi √°h√¶ttu fyrir √≠slenska laxa- og g√∂ngusilungsstofna. √ěegar st√≥rv√¶gilegir mismunandi hagsmunir takast √° √ĺ√° gegna fj√°rhagslegir hagsmunir oft veigamiklu hlutverki var√įandi √ĺa√į hver √ļtkoman ver√įur. √ć tilfelli Hafranns√≥knastofnunar sem heildar, √ĺ√° er lj√≥st til d√¶mis a√į fiskeldis- og fiskr√¶ktarsvi√į stofnunarinnar hefur a√įra hagsmuni a√į verja fj√°rhagslega og faglega en ferskvatnsl√≠fr√≠kissvi√į Hafranns√≥knastofnunar.  Var√įandi fj√°rhagslega hagsmuni √ĺ√° m√° geta √ĺess a√į n√ļ √ĺegar eru styrkir sem Hafranns√≥knastofnun √ĺiggur umtalsver√įir vegna matsger√įa √° bur√įar√ĺoli fjar√įa vegna sj√≥kv√≠aeldis og vegna ranns√≥kna er tengjast me√į beinum h√¶tti sj√≥kv√≠aeldi √° laxi og √°hrifum √ĺess √° n√°tt√ļrulega fiskistofna -  √ĺeir styrkir eru √∂rt vaxandi hluti af fj√°rm√∂gnun Hafranns√≥knastofnunar. √ěannig hefur Hafranns√≥knastofnun (Hafranns√≥knastofnun og Vei√įim√°lastofnun sem sameina√įist Hafranns√≥knastofnun 2016) √ĺegi√į um 300 millj√≥nir kr√≥na af √ĺeim 400 millj√≥num kr√≥na sem Umhverfissj√≥√įur sj√≥kv√≠aeldis hefur veitt √° fj√∂gurra √°ra starfst√≠ma s√≠num (2015-2018), auk styrkja sem √ĺegnir hafa veri√į fr√° Fiskr√¶ktarsj√≥√įi og m√∂gulega fleiri a√įilum til samskonar ranns√≥kna. Miki√į og vaxandi v√¶gi fiskeldisins √≠ st√∂rfum Hafranns√≥knastofnunar s√Ĺnir eitt og s√©r a√į mi√įa√į vi√į n√ļverandi a√įst√¶√įur √ĺ√° er e√įlilegt a√į hlutleysi Hafranns√≥knastofnunar s√© dregi√į √≠ efa enda skarast hagsmunir, √ĺar sem rekstrarstrarfj√°rmunir stofnunarinnar og mismunandi faglegir hagsmunir koma vi√į s√∂gu.  

Hlustum √° raddir skynseminnar                  N√°tt√ļruvernd √≠ eigin landi endurspeglar umhverfisvitund √ĺj√≥√įarinnar. Undanfari√į hefur miki√į veri√į r√¶tt um vilja √ćslendinga til a√į l√°ta gott af s√©r lei√įa √≠ loftslagsm√°lum og √∂√įrum sl√≠kum framfaram√°lum sem b√¶tt geta umhverfi og l√≠fsskilyr√įi h√©r √° j√∂r√į. Umhverfim√°lin sem tengjast sj√≥kv√≠aeldi hafa afskaplega miki√į v√¶gi b√¶√įi √ĺegar liti√į er til √°hrifannna innanlands og √° al√ĺj√≥√įav√≠su. √Āst√¶√įan er einfaldlega s√ļ a√į starfsemin setur l√≠fr√≠ki landsins √≠ h√¶ttu og sl√≠kri r√°√įst√∂fun fylgir mikil √°byrg√į sem √ĺarf a√į sinna vegna √ĺeirrar n√°tt√ļru sem okkur ber skylda til a√į vernda. Ef vi√į sinnum ekki √ĺeim skyldum l√≠kt og umr√¶tt frumvarp ber me√į s√©r, √ĺ√° gjalda √≠ senn √≠slensk n√°tt√ļra og or√įspor okkar √° vettvangi umhverfism√°la.  
N√Ĺ sk√Ĺrsla Sameinu√įu √ĺj√≥√įanna fr√° IPBES nefndinni sem bygg√į er √° gr√≠√įarmikilli samantekt v√≠sindagagna, s√Ĺnir √°√įur √≥√ĺekkt √≥fremdar√°stand hva√į var√įar hnignun l√≠fr√≠kisins √° veraldarv√≠su. Sk√Ĺrslan f√≥l √≠ s√©r √°kall til √ĺj√≥√įa heims um √ļrb√¶tur. Segja m√° a√į s√ļ sk√Ĺrsla s√© mikilv√¶gasti minnismi√įinn um langa hr√≠√į sem √ćslendingum hefur borist var√įandi mikilv√¶gi √ĺess a√į vi√į sinnum n√°tt√ļruverndarskyldum okkar, og √ĺv√≠ lj√≥st a√į √≠slenskum stj√≥rnv√∂ldum ber r√≠k skylda til a√į taka r√°√įandi hlutverk sitt √≠ n√°tt√ļruvernd h√©rlendis grafalvarlega. Efst √ĺar √° bla√įi er a√į sporna vi√į √ĺeim alvarlega heimatilb√ļna vanda sem stj√≥rnv√∂ld gangsettu me√į sj√≥kv√≠aeldi √° laxi. H√©r er einnig vi√į h√¶fi a√į geta √°kalls David Attenborough fyrr √° √ĺessu √°ri til varnar n√°tt√ļrulegum laxi √° veraldarv√≠su; √°kalls sem vitna√įi um st√≥ran √ĺ√°tt sj√≥kv√≠aeldis √≠ hnignun laxastofna. R√∂ksemdir v√≠sindamanna Sameinu√įu √ĺj√≥√įanna og David Attenborough √≠ √ĺessum efnum dregur enginn √≠ efa. √ě√¶r r√∂ksemdir s√Ĺna a√į √ĺa√į eina r√©tta sem al√ĺingismenn √ćslendinga geta gert √≠ m√°lum hins st√≥rgalla√įa frumvarps, er a√į fresta afgrei√įslu √ĺess  til n√¶sta √ĺings. 

√ć greininni er vitna√į til √≠tarlegra uppl√Ĺsinga sem greinarh√∂fundur J√≥hannes Sturlaugsson hefur sett fram og birt √≠ eftirt√∂ldum erindum til stj√≥rnvalda.

Ums√∂gn J√≥hannesar Sturlaugssonar um frumvarp var√įandi √Ĺmsar breytingar √° l√∂gum er var√įa fiskeldi. 29 mars 2019.         Sj√° vef Al√ĺingis: https://www.althingi.is/altext/erindi/149/149-4946.pdf                                               
Vi√įb√≥tarums√∂gn J√≥hannesar Sturlaugssonar um frumvarp var√įandi √Ĺmsar breytingar √° l√∂gum er var√įa fiskeldi. 6. ma√≠ 2019. Sj√° vef Al√ĺingis: https://www.althingi.is/altext/erindi/149/149-5418.pdf
                                                                                          Ums√∂gn J√≥hannesar Sturlaugssonar um dr√∂g a√į frumvarpi var√įandi √Ĺmsar breytingar √° l√∂gum er var√įa fiskeldi. 13. Jan√ļar 2019. Sj√° samr√°√įsg√°tt stj√≥rnarr√°√įsins:https://samradsgatt.island.is/oll-mal/$Cases/Details/?id=1256&uid=b3fb62b5-6a17-e911-944c-005056850474

 

H√©r er tengill √° greinina eins og h√ļn var sett upp √≠ Fr√©ttabla√įinu me√į gl√¶silegum myndum eftir Golla: https://www.frettabladid.is/skodun/orlog-islenskra-laxastofna-eru-nu-i-hondum-althingismanna/

...
Norsk√¶tta√įur eldislax √ļr sj√≥kv√≠um, ska√įvaldur √≠ √≠slenskri n√°tt√ļru

 

 

  Laxfiskar ehf  

  Hra√įast√∂√įum 1

  271 Mosfellsb√¶

 

  SENDI√ź OKKUR SKILABO√ź

  Netfang: laxfiskar@laxfiskar.is

  S√≠mi: 664 7080